Traditional Ibiza Finca: Its History and What to Look For

Niemand heeft ooit een traditionele finca op Ibiza ontworpen. Hij groeide kamer voor kamer, naarmate het gezin groter werd en de oogst ergens heen moest: een kamer om te slapen, een andere voor de wijn.

Rolph Blakstad, de Canadese ontwerper die zich in 1956 op het eiland vestigde en een halve eeuw lang de boerenhuizen opmat, leende er een uitdrukking van Goethe voor: stille muziek. Zijn studie La casa eivissenca verscheen in 2013 in het Catalaans, een jaar na zijn dood, en is nog altijd het meest gedetailleerde verslag van hoe deze huizen werden gebouwd. Veel van wat volgt komt daaruit.

Hoe een traditionele finca op Ibiza werd gebouwd

Eerst de plek. Goede grond was te kostbaar om op te bouwen, dus kwam het huis op een rotsrug te staan, met de velden eronder. Het keek vrijwel altijd naar het zuiden. De noordmuur had geen deuren, alleen kleine openingen voor ventilatie, en het uitzicht, hoe mooi ook, kwam op de tweede plaats: zoals Blakstad het zei, was er tijd genoeg om ervan te genieten tijdens het werk op het land. Het huis was er voor de winter, voor de nacht en voor slecht weer.

Elke finca begon met dezelfde kern: de porxo, de keuken en twee kleine slaapkamers. De porxo was geen woonkamer maar de werkruimte, waar amandelen werden gepeld en druiven getreden. Elke kamer gold als een huis op zich, een casa, en de muren waren meestal even hoog als de kamer breed was. Zo groeide het geheel als een verzameling kubussen.

De maten kwamen van het lichaam. Er werd gewerkt in pams, een handspanne van ongeveer 21 centimeter, en de plattegrond werd uitgezet met een touw met knopen. Mateu Torres Torres, een meester-steenhouwer uit het noorden van het eiland, geboren in 1898, beschreef de methode in 1972 aan Blakstad: kies de plek, span een touw langs de voorgevel en markeer de kamers in pams op de grond. Een porxo was 16 tot 20 pams breed, zo’n 3,4 tot 4,2 meter, en kon tot 50 pams lang zijn. Hoe groot de rest werd, hing af van wat het gezin zich kon veroorloven.

De muren bestonden uit twee stenen wanden met puin ertussen, gebonden met een mortel van klei of terra blanca, een lichte aarde van het eiland. Drie pams, zo’n 63 centimeter, gold als voldoende; oudere muren halen er vijf, iets meer dan een meter. Balken van jeneverbes, savina in het Catalaans, liepen van muur tot muur. Grenen was tweede keus en lag vóór gebruik jarenlang, soms twintig jaar of langer, in zoetwaterbassins. Op de balken kwamen met de hand gezaagde planken, een laag gedroogd zeegras en een laag klei met een licht verval, zodat de regen naar de cisterne liep. Was het huis klaar, dan witten de vrouwen het binnen en buiten met kalk en water.

Onder de mensen die Blakstad interviewde was zijn buurman in Sant Carles, Josep Marí Torres van Can Pep des Pla, geboren in 1888 en in de jaren twintig burgemeester van Santa Eulària, die zich nog herinnerde hoe zijn eigen huis werd gebouwd.

Blakstads theorie en de moderne architecten

Finca Can Alegría

Blakstad was ervan overtuigd dat het Ibizaanse huis afstamde van de Fenicische en Carthaagse bouwkunst, en dat de oudste kamers niet alleen in pams werden uitgezet, maar ook in een el van ongeveer 52 centimeter, dezelfde die hij had gemeten aan Punische monumenten in Tunesië. Zes van die ellen zijn samen 3,15 meter, de meest voorkomende breedte van een slaapkamer in een oude finca. Zelf bleef hij voorzichtig: de huizen, zei hij, zijn geen 2.500 jaar oud, alleen hun traditie. Het is één lezing naast andere; historici dateren de meeste bewaarde boerenhuizen vanaf de late middeleeuwen.

Hij was niet de eerste die goed keek. In 1932 wijdde A.C., het tijdschrift van de Spaanse moderne architecten, een artikel aan Ibiza met een titel die nog altijd als een provocatie klinkt: het eiland dat geen architectonische vernieuwing nodig heeft. De dadaïst Raoul Hausmann woonde van 1933 tot 1936 in Sant Josep en fotografeerde de boerenhuizen, en architect Erwin Broner, die in 1934 kwam, mat ze op de fiets op. Gewitte kubussen, platte daken en kamers naar de maat van hun gebruik: waar de moderne architectuur naar zocht, stond al lang op het Ibizaanse platteland.

Waar je op let bij de aankoop van een finca op Ibiza

Een traditionele finca vraagt geduld en een goed team. Dit zijn de eerste vragen die wij stellen.

Welke delen zijn origineel? Omdat het huis over generaties is gegroeid, zijn de kamers zelden even oud. Weten welke later zijn toegevoegd, en wanneer, is net zo belangrijk voor de papieren als voor de renovatie. Daarom nemen we plannen en documenten altijd door met een architect en een advocaat voordat er een bod wordt gedaan.
Hoe staat het met de balken en het dak? De jeneverbesbalken zijn het eerste waar een restaurateur naar kijkt. Het traditionele platte dak, de terrat, had elk jaar onderhoud nodig; de meeste renovaties leggen er daarom een moderne waterdichte laag overheen.
Waar komt het water vandaan? Controleer de cisterne en, als die er is, de waterput. Eind 2024 waren de grondwatervoorraden van Ibiza maar voor 37% gevuld; regenwater telt dus nog altijd.
Blijft het in de winter warm? Dikke muren houden de temperatuur goed vast, maar kleine ramen en stenen vloeren vragen om aandacht, net als de vraag hoe ver de zon in januari naar binnen valt.

Een huis dat blijft groeien

In een van zijn laatste teksten schreef Blakstad dat het prachtig zou zijn om een architectuur te hebben die even mooi en harmonieus is als die van de ‘poëtische boerenvoorouders’ van Ibiza, en dat dat nog altijd een uitdaging was. De beste renovaties die we kennen gaan die uitdaging aan door de logica van het oorspronkelijke huis te volgen: nog een kamer, toegevoegd waar die nodig is, met dezelfde materialen en op dezelfde schaal. Een aantal fincas die we vandaag vertegenwoordigen vind je in ons actuele aanbod, en het landschap eromheen ontdek je het best te voet, met onze herfstwandelingen.

Finca Amore

Als familiebedrijf, opgericht in 1983, hebben we meer van deze huizen van binnen gezien dan we kunnen tellen, en we weten welke vragen je moet stellen voordat je er verliefd op wordt.

Neem contact op met ons team →

Veelgestelde vragen

Wat is een casa pagesa? Het traditionele boerenhuis van Ibiza: een groep gewitte kamers met een plat dak rond een hoofdruimte, de porxo, die over generaties werd uitgebreid naarmate het gezin groeide.

Waarvan zijn de balken in een oude finca op Ibiza gemaakt? Meestal van jeneverbes van het eiland, waardoor de meeste kamers niet breder zijn dan vier à vijf meter. Voor grotere overspanningen werd grenen gebruikt.

Kun je een traditionele finca uitbreiden of renoveren? Dat hangt af van het perceel, de erfgoedbescherming van het gebouw en de regels voor landelijke grond. Laat het huis vóór de aankoop beoordelen door een architect die de gemeente kent.

Waarom hebben Ibizaanse boerenhuizen een plat dak? Het platte dak ving het regenwater op en leidde het naar de cisterne, de belangrijkste waterbron van het huis.